Diagnostyka krwi w moczu zaczyna się od potwierdzenia, że to naprawdę krew, czyli od badania ogólnego moczu z oceną osadu pod mikroskopem. Następnie lekarz zbiera wywiad, bada pacjenta i szuka źródła krwawienia w nerkach, moczowodach, pęcherzu, cewce lub prostacie. Krwiomocz, także jednorazowy i bez bólu, zawsze wymaga wyjaśnienia.
Krwiomocz widoczny i wykryty w badaniu
Lekarze rozróżniają dwie postacie krwiomoczu. Krwiomocz makroskopowy widać gołym okiem: mocz jest różowy, czerwony albo brunatny, czasem ze skrzepami. Krwiomocz mikroskopowy wykrywa dopiero laboratorium, gdy w osadzie moczu jest więcej krwinek czerwonych, niż przewiduje norma.
Sam dodatni test paskowy nie wystarcza do rozpoznania. Pasek reaguje na hemoglobinę, ale też na mioglobinę z uszkodzonych mięśni, dlatego wynik potwierdza się badaniem osadu. Amerykańskie wytyczne urologiczne (AUA) za krwiomocz mikroskopowy uznają co najmniej 3 krwinki czerwone w polu widzenia dużego powiększenia.
Czerwony kolor moczu nie zawsze oznacza krew. Podobnie barwią mocz buraki, niektóre leki i barwniki spożywcze, a u kobiet domieszka krwi miesiączkowej. Bardzo ciemny mocz bywa po prostu zagęszczony. O tym, czy krew w moczu rzeczywiście jest, rozstrzyga więc badanie, a nie wygląd próbki.
Każdy taki wynik warto omówić z lekarzem. Zakres chorób, którymi zajmuje się gabinet urologiczny, obejmuje nerki, moczowody, pęcherz, cewkę moczową i prostatę, czyli wszystkie miejsca, z których może pochodzić krwawienie.
O co pyta lekarz na pierwszej wizycie
Wizyta u lekarza zaczyna się od rozmowy. Odpowiedzi pacjenta często zawężają poszukiwania, zanim zapadnie decyzja o badaniach obrazowych. Lekarz pyta zwykle o:
- moment pojawienia się krwi i to, czy była jednorazowa, czy powraca,
- ból: kolka w boku promieniująca do pachwiny sugeruje kamień w drogach moczowych,
- pieczenie, częste parcie na mocz i gorączkę, typowe dla zakażenia,
- duży wysiłek, uraz, stosunek albo miesiączkę w ostatnich dniach,
- przyjmowane leki, zwłaszcza zmniejszające krzepliwość krwi,
- palenie tytoniu i pracę z barwnikami, farbami lub chemikaliami przemysłowymi,
- choroby nerek w rodzinie.
Znaczenie ma też to, w której części strumienia widać krew. Krew tylko na początku oddawania moczu wskazuje raczej na cewkę lub prostatę, krew na końcu na okolicę szyi pęcherza, a mocz zabarwiony w całości na pęcherz albo wyższe odcinki dróg moczowych.
Potem lekarz bada brzuch i okolice lędźwiowe, a u mężczyzn zwykle także prostatę przez odbyt (badanie per rectum). Przy bólu kolkowym trop prowadzi do kamieni w drogach moczowych, które opisuje strona kamica moczowa.
Badania, które lekarz może zlecić
Zakres badań zależy od wieku, objawów i czynników ryzyka. U młodej kobiety z objawami zapalenia pęcherza często wystarcza badanie moczu przed leczeniem i po nim. U palącego mężczyzny z widocznym krwiomoczem diagnostyka jest pełniejsza, bo trzeba wykluczyć nowotwór.
| Badanie | Co pokazuje | Kiedy się je zleca |
|---|---|---|
| Badanie ogólne moczu z osadem | Liczbę i wygląd krwinek, białko, cechy zakażenia | Zawsze na początku, często też jako kontrola |
| Posiew moczu | Bakterie i ich wrażliwość na antybiotyki | Przy objawach lub cechach zakażenia |
| Kreatynina i eGFR we krwi | Pracę nerek | Przy podejrzeniu choroby nerek i przed badaniem z kontrastem |
| USG nerek i pęcherza | Kamienie, poszerzenie dróg moczowych, część guzów | Często jako pierwsze badanie obrazowe |
| Tomografia komputerowa z kontrastem (urografia TK) | Dokładny obraz nerek i moczowodów | Przy widocznym krwiomoczu u dorosłych i przy podejrzeniu kamicy |
| Cystoskopia | Wnętrze cewki i pęcherza oglądane przez cienki wziernik z kamerą | Przy widocznym krwiomoczu i u osób z czynnikami ryzyka raka pęcherza |
| Cytologia moczu | Komórki nowotworowe złuszczone do moczu | Jako uzupełnienie cystoskopii |
Badanie moczu powtarza się w warunkach, które nie zafałszują wyniku: kilka dni po miesiączce, bez dużego wysiłku dzień wcześniej i po wyleczeniu infekcji. Gdy w kolejnym badaniu krwinek już nie ma, lekarz ocenia, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.
Więcej o badaniach zlecanych w urologii piszemy w tekście o tym, jakie badania wykonuje urolog.
Najczęstsze przyczyny krwi w moczu
Krwiomocz jest objawem, a nie chorobą. Jego przyczyny różnią się wagą, od przejściowych po wymagające szybkiego leczenia:
- zakażenie dróg moczowych, zwłaszcza u kobiet; przy nawrotach pomaga diagnostyka opisana na stronie nawrotowe infekcje dróg moczowych,
- kamica moczowa, często z bólem kolkowym; rolę urologa wyjaśnia wpis o tym, czy urolog pomoże przy kamicy nerkowej,
- powiększona prostata, której naczynia łatwo krwawią; o diagnostyce i terapii piszemy na stronie leczenie prostaty,
- uraz lub bardzo duży wysiłek, na przykład bieg na długim dystansie,
- choroby kłębuszków nerkowych, na które wskazuje białko w moczu i zmieniony kształt krwinek; wtedy pacjent trafia też do nefrologa,
- nowotwory pęcherza, nerki lub prostaty, częstsze u osób starszych i palących.
Leki zmniejszające krzepliwość krwi mogą nasilić krwawienie, ale zwykle nie są jego jedyną przyczyną. Wytyczne zalecają u osób, które je przyjmują, taką samą diagnostykę jak u pozostałych pacjentów. Leków nie odstawia się samodzielnie, decyzję podejmuje lekarz.
Kiedy krew w moczu wymaga pilnej pomocy
Większość przypadków można wyjaśnić w poradni w ciągu kilku dni lub tygodni. Są jednak sytuacje, w których trzeba od razu zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) albo wezwać pomoc pod numerem 112:
- skrzepy w moczu i trudność albo niemożność oddania moczu,
- obfite krwawienie z osłabieniem, zawrotami głowy lub bladością,
- krew w moczu z gorączką, dreszczami i bólem w okolicy lędźwiowej,
- krwiomocz po urazie, na przykład po upadku, wypadku lub uderzeniu w okolicę nerki,
- bardzo silny ból w boku, który nie ustępuje po lekach przeciwbólowych.
Pozostałe przypadki, także krwiomocz bez bólu, który już ustąpił, wymagają wizyty u lekarza w najbliższych dniach.
Prywatna konsultacja urologiczna nie wymaga skierowania (na wizytę w ramach NFZ skierowanie jest potrzebne) i kosztuje 200 zł. Jak się do niej przygotować, opisuje wpis o przygotowaniu do wizyty u urologa.
Na konsultację w poradni urologicznej Kwel-Med w Świeciu, około 50 km od Bydgoszczy, można umówić się pod numerem +48 601 62 62 77 albo przez stronę kontakt.
Najczęstsze pytania
Czy jednorazowa krew w moczu może być niegroźna?
Tak, jednorazowa krew w moczu może mieć łagodną przyczynę, na przykład duży wysiłek, miesiączkę albo infekcję. Nie da się tego jednak ocenić bez badania. Dlatego nawet krwiomocz, który ustąpił po jednym dniu, warto skonsultować i powtórzyć badanie ogólne moczu.
Czy krwiomocz przy lekach na rozrzedzenie krwi też trzeba badać?
Tak, krwiomocz u osoby przyjmującej leki przeciwkrzepliwe wymaga takiej samej diagnostyki jak u innych pacjentów. Leki mogą nasilać krwawienie, ale mogą też ujawnić chorobę, która i tak by krwawiła, na przykład kamicę lub guz pęcherza. Leków nie odstawia się bez decyzji lekarza.
Czy badanie moczu można zrobić w czasie miesiączki?
Lepiej nie, bo domieszka krwi miesiączkowej zafałszowuje wynik i może dać fałszywy obraz krwiomoczu. Badanie zwykle wykonuje się kilka dni po zakończeniu krwawienia. Jeśli nie da się go przełożyć, trzeba poinformować o miesiączce laboratorium i lekarza.
Czy krwiomocz może być objawem raka pęcherza?
Tak, krwiomocz bez towarzyszącego bólu jest najczęstszym objawem raka pęcherza moczowego. Ryzyko rośnie z wiekiem i jest większe u osób palących tytoń. Dlatego przy widocznym krwiomoczu u dorosłego lekarz zwykle kieruje na cystoskopię i badanie obrazowe.
Do jakiego lekarza zgłosić się z krwią w moczu?
Z krwią w moczu można zgłosić się do lekarza rodzinnego albo od razu do urologa, który prywatnie przyjmuje bez skierowania. Gdy w moczu jest też białko i zmienione krwinki, lekarz może skierować do nefrologa. Przy skrzepach i zatrzymaniu moczu pomocy udziela SOR.