Staphylococcus saprophyticus w posiewie moczu oznacza najczęściej zakażenie dróg moczowych, a nie zanieczyszczenie próbki. To gronkowiec koagulazoujemny, który zaraz po pałeczce okrężnicy (E. coli) należy do częstych przyczyn zapalenia pęcherza u młodych, aktywnych seksualnie kobiet. Przy objawach i znamiennym wyniku lekarz dobiera leczenie według antybiogramu.
Czym jest gronkowiec saprofityczny
Staphylococcus saprophyticus, po polsku gronkowiec saprofityczny, należy do gronkowców koagulazoujemnych. Nie jest to gronkowiec złocisty, z którym bywa mylony. W laboratorium odróżnia się go od innych gronkowców między innymi prostym testem oporności na jeden z antybiotyków.
Inne gronkowce koagulazoujemne, na przykład Staphylococcus epidermidis, żyją na skórze i w posiewie moczu często oznaczają zanieczyszczenie próbki. Gronkowiec saprofityczny zachowuje się inaczej. Potrafi przylegać do nabłonka dróg moczowych i wywoływać zapalenie pęcherza, dlatego jego obecność w wyniku traktuje się poważnie.
Zakażenia tą bakterią dotyczą głównie młodych kobiet aktywnych seksualnie. Stosunek ułatwia przemieszczenie bakterii do cewki moczowej, co nie świadczy o braku higieny. U mężczyzn zakażenie zdarza się rzadko, a każde zakażenie dróg moczowych u mężczyzny wymaga poszukania przyczyny.
Gdy zapalenia pęcherza powracają, pomocna jest diagnostyka opisana na stronie nawrotowe infekcje dróg moczowych.
Jak czytać wynik posiewu moczu
Nazwa bakterii to dopiero początek. O znaczeniu wyniku decydują też liczba bakterii, liczba wyhodowanych gatunków i objawy, z którymi pacjentka zgłasza się do lekarza.
| Element wyniku | Co oznacza |
|---|---|
| Nazwa drobnoustroju | Gatunek bakterii, który wyrósł z próbki, na przykład Staphylococcus saprophyticus |
| Liczba bakterii (CFU/ml) | Ile jednostek tworzących kolonie wyrosło z 1 ml moczu; im więcej, tym bardziej prawdopodobne zakażenie |
| Jeden gatunek bakterii | Przemawia za zakażeniem, zwłaszcza gdy są objawy |
| Flora mieszana, kilka gatunków | Częściej zanieczyszczenie próbki; lekarz może zlecić powtórzenie badania |
| Antybiogram, litera S | Bakteria wrażliwa na dany antybiotyk przy standardowym dawkowaniu |
| Antybiogram, litera I | Według definicji EUCAST z 2019 r. bakteria wrażliwa przy zwiększonej ekspozycji, czyli przy wyższej dawce lub innym sposobie podania |
| Antybiogram, litera R | Bakteria oporna, ten antybiotyk nie nadaje się do leczenia |
Próg 105 CFU/ml dotyczy przede wszystkim osób bez objawów. U kobiety z typowymi objawami zapalenia pęcherza lekarz może uznać za istotną także mniejszą liczbę bakterii, szczególnie gdy wyrósł jeden gatunek.
Badanie ogólne moczu może nie wykazać azotynów, bo ta bakteria ich nie wytwarza. Ujemny wynik azotynów na pasku testowym nie wyklucza więc zakażenia, a o rozpoznaniu przesądza posiew.
Kiedy Staphylococcus saprophyticus w moczu wymaga leczenia
Leczenia wymaga zakażenie, które daje objawy: pieczenie przy oddawaniu moczu, częste parcie, ból nad spojeniem łonowym, czasem krew w moczu. Lekarz dobiera wtedy antybiotyk na podstawie antybiogramu i rodzaju zakażenia.
Ta bakteria ma inną wrażliwość na leki niż pałeczka okrężnicy. Nie należy więc sięgać po antybiotyk pozostały z poprzedniej kuracji, bo może nie zadziałać, a jednocześnie zaburzy wynik kolejnego posiewu.
Bakterie w moczu bez objawów, czyli bezobjawowa bakteriuria, zwykle nie wymagają leczenia. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) robią wyjątek dla kobiet w ciąży i dla osób przed zabiegiem urologicznym, który narusza błonę śluzową dróg moczowych.
Posiew kontrolny po leczeniu lekarz zleca, gdy objawy nie ustępują albo wracają, a także w ciąży. U osób, u których dolegliwości minęły, wytyczne EAU nie zalecają go rutynowo.
Jak pobrać mocz do posiewu, żeby wynik był wiarygodny
Zanieczyszczona próbka daje wynik, który trudno ocenić. Dlatego przy pobieraniu moczu do posiewu warto zachować kilka zasad:
- pobrać mocz przed rozpoczęciem antybiotyku,
- użyć jałowego pojemnika z apteki lub laboratorium i nie dotykać jego wnętrza,
- wybrać pierwszy poranny mocz albo mocz, który był w pęcherzu co najmniej 4 godziny,
- umyć okolice ujścia cewki moczowej wodą, bez środków odkażających,
- u kobiet rozchylić wargi sromowe, u mężczyzn odsunąć napletek,
- pierwszą porcję oddać do toalety, a do pojemnika środkową porcję strumienia,
- dostarczyć próbkę do laboratorium w ciągu 2 godzin, a jeśli to niemożliwe, przechować ją w lodówce zgodnie z zaleceniem laboratorium.
U kobiet nie pobiera się moczu w czasie miesiączki, chyba że lekarz zdecyduje inaczej. W razie wątpliwości lepiej powtórzyć badanie, niż leczyć wynik, który może być przypadkowy.
Nawracające zakażenia i objawy alarmowe
O nawracających zakażeniach dróg moczowych mówi się, gdy w ciągu roku wystąpią co najmniej trzy epizody albo dwa w ciągu ostatnich 6 miesięcy. Taką definicję przyjmują wytyczne EAU i polskich towarzystw naukowych z 2024 r. Wtedy warto skonsultować się z urologiem.
Lekarz szuka czynników, które sprzyjają nawrotom: zalegania moczu, kamicy, zmian po menopauzie albo nieprawidłowości budowy dróg moczowych. Przebieg diagnostyki opisuje wpis o tym, jak urolog diagnozuje nawracające infekcje dróg moczowych.
Kobietom, które wahają się, czy z takim problemem iść do urologa, odpowiada tekst urolog nie tylko dla mężczyzn.
Pilnej pomocy lekarskiej albo wizyty na szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR) wymagają objawy, które mogą oznaczać zakażenie nerek lub zakażenie uogólnione:
- gorączka z dreszczami,
- ból w okolicy lędźwiowej, zwykle po jednej stronie,
- nudności i wymioty, które utrudniają przyjmowanie płynów i leków,
- wyraźne osłabienie, splątanie lub przyspieszony oddech.
Z wynikiem posiewu i listą przyjmowanych leków można przyjść na konsultację do naszej poradni urologicznej w Świeciu, a termin najłatwiej ustalić przez stronę kontakt.
Najczęstsze pytania
Czy Staphylococcus saprophyticus przenosi się drogą płciową?
Nie, gronkowiec saprofityczny nie należy do chorób przenoszonych drogą płciową. Stosunek ułatwia jedynie przedostanie się bakterii do cewki moczowej. Partner bez objawów zwykle nie wymaga badań ani leczenia, a decyzję w nietypowej sytuacji podejmuje lekarz.
Czy zakażenie tą bakterią może przejść na nerki?
Tak, choć zdarza się to rzadko, zapalenie pęcherza może przejść w odmiedniczkowe zapalenie nerek. Sygnałem są gorączka, dreszcze i ból w okolicy lędźwiowej. Takie objawy wymagają pilnej oceny lekarskiej, a nie czekania na wynik posiewu.
Czy bakterie w moczu w ciąży trzeba leczyć, gdy nie ma objawów?
Tak, w ciąży wytyczne zalecają leczenie znamiennej bakteriurii także wtedy, gdy nie daje objawów. Wynik posiewu z gronkowcem saprofitycznym warto więc od razu pokazać lekarzowi prowadzącemu ciążę. Wybór leku zależy od antybiogramu i tygodnia ciąży.
Czy mężczyzna może mieć Staphylococcus saprophyticus w moczu?
Tak, ale zdarza się to znacznie rzadziej niż u kobiet. Zakażenie dróg moczowych u mężczyzny lekarze traktują jako powikłane, dlatego oprócz leczenia urolog szuka przyczyny, na przykład zalegania moczu lub zapalenia prostaty.
Ile czasu czeka się na wynik posiewu moczu?
Wynik posiewu z antybiogramem jest zwykle gotowy po 2-3 dniach. Najpierw bakterie muszą wyrosnąć na podłożu, a potem laboratorium sprawdza ich wrażliwość na antybiotyki. Przy silnych objawach lekarz może rozpocząć leczenie wcześniej i w razie potrzeby zmienić lek po wyniku.